ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Φιλοσοφικά η ηθική κινείται στην περιοχή της διάκρισης ανάμεσα σε κοινωνική και α-κοινωνική συμπεριφορά. Κινείται στην περιοχή του λογικού ανθρώπου και προσεγγίζει ερμηνευτικά το πρόβλημα της ένταξής του στο αντικειμενικό δεδομένο του κοινωνικού περιέχοντος. Τη φιλοσοφική ηθική γεννά η ελευθερία του ανθρώπου και η άμεση διαλεκτική του αντιπαράθεση με την κοινωνία.

Η ηθική οικολογικά είναι ο περιορισμός της ελευθερίας των πράξεων στον αγώνα για επιβίωση. Και οι δύο μορφές ηθικής αποτελούν ορισμούς για το ίδιο γεγονός: για την πραγματικότητα εκείνη που η αφετηρία της πρέπει να αναζητηθεί στην προσπάθεια εξέλιξης αλληλοεξαρτώμενων μονάδων ή ομάδων ή μορφών συνεργασίας. Στην οικολογική γλώσσα το γεγονός αυτό ονομάζεται συμβίωση.

Η οικολογική ηθική διαφορίζεται από την παραδεδομένη ηθική και παρουσιάζεται ως καθοδηγητής στις καινοφανείς δύσκολες οικολογικές καταστάσεις, για τις οποίες πρέπει να προγραμματιστούν συγκεκριμένα πρακτικά μέτρα. Βέβαια ο δρόμος της κοινωνικής σκοπιμότητας για το μέσο άνθρωπο δεν είναι σαφής. Όπως τα ζώα στην αντιμετώπιση διάφορων περιβαλλοντικών καταστάσεων καθοδηγούνται από το ένστικτό τους, έτσι και την οικολογική ηθική πέρα από την συνειδησιακή γνώση την επέβαλε μια μορφή ανθρώπινου κοινωνικού ενστίκτου. Όλες οι κλασικές μορφές της ηθικής βασίζονταν στην προϋπόθεση ότι ο άνθρωπος ως μονάδα είναι μέλος μιας κοινωνίας αλληλεξαρτώμενων μερών. Ο αγώνας της ηθικής για προσδιορισμό της θέσης του ανθρώπου στην κοινωνία σήμαινε συγχρόνως την υποχρέωσή του για συνεργασία με τις άλλες κοινωνικές μονάδες.

Η οικολογική ηθική διευρύνει τα όρια της κοινής κοινωνικής ζωής και τις αλληλεξαρτήσεις των μελών της και εκτείνεται στο συνολικό περιβάλλον και τη σχέση των κοινωνικών μονάδων προς αυτό^. περιλαμβάνει το έδαφος , το νερό, τα φυτά, τα ζώα κλπ. Θα ήταν άτοπο να υποστηριχθεί ότι η οικολογική ηθική αποσκοπεί στο να εμποδίσει την οικονομική εκμετάλλευση των φυσικών πηγών. Σκοπός της είναι να εκπαιδεύσει τον άνθρωπο προς τη νοοτροπία, ότι και όλα τα άλλα όντα του κοσμικού περιέχοντος έχουν δικαίωμα να επιθυμούν να υπάρχουν στη φυσική τους κατάσταση. Η οικολογική ηθική ως συστηματική κατεύθυνση με λογική δομή και ακριβολόγο περιεχόμενο μεταβάλλει το ρόλο του homo sapiens από ρόλο κατακτητή στην κοινωνία της φύσης σε ρόλο μέλους της φύσης και του κόσμου και διδάσκει τον άνθρωπο ότι για την επιβίωσή του απαιτείται πειθαρχία στο ρυθμό ζωής. Σεβασμός στον συνάνθρωπο, στην κοινωνία, στο παρόν, αλλά και στο μέλλον σημαίνει συνειδητοποίηση και αποδοχή της πολλαπλότητας των κοσμικών υποστάσεων, του πλήθους των όντων που πορεύεται προς την ενιαία συνοχή του παντός. Το αντίκρυσμα της ιστορίας μας διδάσκει ότι ο ρόλος του ανθρώπου-κατακτητή υπήρξε αυτοκαταστροφικός. Το ίδιο αυτοκαταστροφικές όμως συνεχίζουν να είναι οι κατακτήσεις του ανθρώπου και στη σύγχρονη εποχή, γιατί ο άνθρωπος δε γνωρίζει όλα τα αναγκαία και αδυνατεί να προχωρήσει σ γόνιμη ολοκλήρωση των σχεδίων του.

Η οικολογική ηθική, επιγέννημα της αμφισημίας της επιστημονικής-τεχνολογικής προόδου και επακολούθημα της συνειδησιακής κρίσης της σύγχρονης κοινωνίας, προσπαθεί να θέσει τα θεμέλια για μια νέα σχέση του ανθρώπου προς τη φύση. Δεν πρόκειται για ένα οικολογικό κώδικα με προδιαγεγραμμένες επιταγές, αλλά για ένα νέο χώρο προβληματισμού της ηθικής που αφορά στην ανθρώπινη πράξη σε σχέση προς το φυσικό περιβάλλον. Ο βασικός προβληματισμός κάθε οικολογικής ηθικής αναχωρεί από την ερώτηση-υπόθεση, αν υπάρχουν ηθικές αρχές στην αναστροφή του ανθρώπου με τη φύση.

Μπορούμε επίσης να πούμε, ότι η οικολογική ηθική είναι γέννημα και προϊόν της πρόκλησης της σύγχρονης εποχής. Ό,τι στο παρελθόν υπήρχε ως ασήμαντο, στέκεται σημαντικό και αναγκαίο στη σημερινή πορεία της ηθικής. Η αιτία αναζητείται στη μεταβολή του τρόπου ζωής και της ανθρώπινης συμπεριφοράς που προξένησε η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας. Ο λόγος για οικολογική ηθική προέκυψε ως αναγκαίος του κινδύνου που ονομάστηκε περιβαλλοντική ή οικολογική κρίση, της απαίτησης για διαμόρφωση οικολογικής συνείδησης και της επιβεβλημένης προστασίας του περιβάλλοντος. Το γενικό περίβλημα όλων αυτών των μερών ονομάζεται Οικολογία.

Ο ορίζοντας του προσδιορισμού της οικολογικής ηθικής –γνωσιολογικά και πρακτικά- προσδιορίζεται από την προσπάθεια να ευρεθεί απάντηση στην απορία, αν στις απειλητικές αλλοιώσεις του περιβάλλοντος υπάρχει ηθική ολιγωρία, αν τα δικαιώματα που νοιώθει ο άνθρωπος ότι έχει τον οδηγούν στην έπαρση και έκρηξη της ύβρης, στην υπερβολή και την αγνόηση των φυσικών του μέτρων.^[1] Λόγω της ευρύτητας του ηθικού οικολογικού φάσματος το κριτικό βλέμμα των σύγχρονων ηθικολόγων επικεντρώνεται σε διαφορετικές προτεραιότητες, με αποτέλεσμα τη δημιουργία διαφόρων θεωριών περιβαλλοντικής ηθικής. Στη συνέχεια εξετάζουμε τις σημαντικότερες από αυτές.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Θεωρίες Περιβαλλοντικής Ηθικής: Ανθρωποκεντρική Θεωρία, Ζωοκεντρική ή παθοκεντρική Θεωρία, Βιοκεντρική Θεωρία, Φυσιοκεντρική Θεωρία, «Βαθιά» Οικολογία, Ηθική της γης ή οικοκεντρισμός (Aldo Leopold), Κοινωνική Οικολογία, Οικοφεμινισμός

Οικοθεολογία: Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός, Βουδισμός, Ινδουισμός, Ισλάμ

Για το πλήρες κείμενο πατήστε το παρακάτω εικονίδιο.