03 Ιαν 2012

Η Ιστορία

ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ Σχόλια κλειστά

 

H ιδέα της Πράσινης Χημείας αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, με την παράλληλη άνθιση κινημάτων πολιτών για την προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και των επιστημόνων που εργάζονταν στην έρευνα και την ανάπτυξη χημικών βιομηχανιών και ερευνητικών κέντρων. Ο όρος «Green Chemistry» προτάθηκε και καθιερώθηκε από τον ελληνικής καταγωγής Paul Anastas, ο οποίος θεωρείται ο πατέρας της Πράσινης Χημείας καθώς και σημαντικός επιστήμονας.

Δεδομένου των τεραστίων ποσών που ξοδεύονταν σε απαρχαιωμένες συνθετικές μεθόδους και την ταυτόχρονη χρήση χρονοβόρων συνθετικών σταδίων καθαρισμού με τοξικούς διαλύτες, διάφορες  πρωτοβουλίες ξεκίνησαν από επιστήμονες χημικούς με μακροχρόνια χημική εργασία σε χημικά εργαστήρια και βιομηχανίες. “Ηδη ορισμένοι επιστήμονες σε άρθρα τους είχαν επισημάνει τις πρακτικές αυτές και με την αφύπνιση του περιβαλλοντικού κινήματος και της ιδέας της αειφορίας, άρχισαν να προετοιμάζουν το έδαφος για τις απαιτούμενες αλλαγές.

Προκειμένου να περάσει το μήνυμα στην επιστημονική κοινότητα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (Environmental Protection Agency, EPA) ξεκίνησε ένα πρόγραμμα πράσινης χημείας, εκπαίδευσης και πρακτικών σε διεθνές επίπεδο. Εν συνεχεία, το 1995 στις ΗΠΑ καθιερώθηκαν τα ετήσια βραβεία Πράσινης Χημείας με τα οποία καθιερώθηκε η συμβολική αλλά και η καθοριστική επιβράβευση των επιστημόνων, που προβαίνουν στις πιο σημαντικές ανακαλύψεις και εφαρμογές στον τομέα της Πράσινης Χημείας στις ΗΠΑ. Τα βραβεία απονέμει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ (Presidential Green Chemistry Challenge Awards).

Αντίστοιχα στην Ιταλία, προκειμένου να προωθηθούν τα θέματα συνεργασίας μεταξύ των χημικών των πανεπιστημίων για περιορισμό της ρύπανσης του περιβάλλοντος και των αποβλήτων στα χημικά εργαστήρια, το 1993 ιδρύθηκε η Διαπανεπιστημιακή Συνεργασία (κονσόρτσιουμ) για τη Χημεία και το Περιβάλλον [Interuniversity Consortium Chemistry for the Environment (INCA)].Ταυτόχρονα, το 1993 πραγματοποιήθηκε στη Βενετία η πρώτη συνάντηση με τίτλο «Processi Chimici Innovativie Tutela dell Ambiente».

Το 1996 η Διεθνής Οργάνωση για τη Βασική και Εφαρμοσμένη Χημεία [International Union for the Pure and Applied Chemistry, IUPAC, Παρίσι],  αποφάσισε να ιδρυθεί ομάδα ειδικών για την Πράσινη Χημεία. Το 1997 στη Βενετία έγινε το Πρώτο Διεθνές Συνέδριο για την Πράσινη Χημεία (First International Green Chemistry Conference) υπό την αιγίδα της IUPAC.

Το 1997 ιδρύθηκε από την Αμερικανική Χημική Εταιρεία το Ινστιτούτο Πράσινης Χημείας (The Green Chemistry Institute). “Ενα Ινστιτούτο με μεγάλη επιρροή και δραστηριότητες όσον αφορά τις εφαρμογές της Πράσινης Χημείας και το οποίο έχει συμβάλει σημαντικά στην ενημέρωση των χημικών καθώς και τη διάδοση ερευνητικών και τεχνολογικών πρωτοβουλιών. Το Ινστιτούτο είναι επίσης γνωστό για τη διοργάνωση διεθνών συνέδριων σε θέματα Πράσινης Χημείας, καθώς και για την έκδοση βιβλίων και προώθηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Η Ευρωπαίκή ΄Ενωση χρηματοδότησε την έναρξη μαθημάτων στο Διεθνές Καλοκαιρινό Σχολείο Πράσινης Χημείας (International Green Chemistry Summer School) στη Βενετία από το 1998, μια πρωτοβουλία της οργάνωσης των Ιταλών επιστημόνων της INCA (www.unive.it/inca, Professor Pietro Tundo).

Το 2001 το EPSRC Engineering and Physical Sciences Research Council καθώς και η Royal Society of Chemistry (RSC) στη Μεγάλη Βρετανία, χρηματοδότησαν  την ίδρυση ενός δικτύου επιστημόνων και ερευνητών για θέματα Πράσινης Χημεία (GCN, Green Chemistry Network) με έδρα το Πανεπιστήμιο York της Αγγλίας. Στο Πανεπιστήμιο York το οποίο θεωρείται σημαντικό ερευνητικό κέντρο Πράσινης Χημείας (καθ. James Clark) με πολύπλευρες δραστηριότητες (www.chemsoc.org/networks/gcn/discuss.htm), λειτουργεί και αναπτύσσεται ραγδαία το κέντρο The Green Chemistry Centre of Excellence με προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές, καθώς και πολυάριθμες άλλες δραστηριότητες (εκπαίδευση, έρευνα, συνέδρια και εκδόσεις). Επίσης από το 1999 εκδίδει το περιοδικό (μηνιαίο) Green Chemistry της Βασιλικής “Ενωσης Χημείας (Royal Society of Chemistry), το οποίο αποτελεί ένα από τα λίγα επιστημονικά περιοδικά στον τομέα της Πράσινης Χημείας.

Άλλα προγράμματα έρευνας πάνω στις αρχές της Πράσινης Χημείας αναπτύχθηκαν από διεθνείς και Ευρωπαϊκούς οργανισμούς. Η European Directorate for R&D (DG Research) χρηματοδότησε ερευνητικά και αναπτυξιακά προγραμμάτα με το 5ο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προγραμμάτων (European Fifth Framework Programme). Επίσης το Διεθνές Κέντρο Επιστήμης και Υψηλής Τεχνολογίας των Ηνωμένων Εθνών UNIDO-ICS (International Centre for Science and High Technology of the United Nations Industrial Development Organization) ανάπτυξε προγράμματα Πράσινης Χημείας καθώς και χρηματοδότησε νέες ιδέες. Τέλος, η Οργάνωση Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) (OECD, Organization for Economical Cooperation and Development) προώθησε προγράμματα Πράσινης Χημείας μεταξύ των βιομηχανικών χωρών τις οποίες αντιπροσωπεύει.

Το 2002 το βιβλίο «Cradle to Cradle. Remaking the Way We Make Things» (North Point Press, New York, 2002) των William McDonough & Michael Braungart έγινε μπεστσέλερ για τις καινοτόμες ιδέες στο σχεδιασμό καταναλωτικών προϊόντων. Επιπλέον, ο καθηγητής Braungart καθιέρωσε έναν ετήσιο κατάλογο των καλύτερων προϊόντων Πράσινης Χημείας και σχεδιασμού καταναλωτικών προϊόντων.

Την τελευταία δεκαετία έχουν δημιουργηθεί πολλά ινστιτούτα Πράσινης Χημείας σε διάφορες χώρες (Ιαπωνία, Ιταλία, Κίνα, Αυστραλία, Σουηδία, Γερμανία, Ισπανία, Ταϊβάν, κ.ά.). Παραδείγματα αποτελούν οι Canadian Green Chemistry Network, Centre for Greene Chemistry (Australia), Green and Sustainable Chemistry Network (Japan).

Επίσης πολλά πανεπιστήμια και κυρίως Τμήματα Χημείας έχουν αναπτύξει τα τελευταία χρόνια προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές με θέμα την Πράσινη Χημεία. Χαρακτηριστικά δίνονται τα παρακάτω: Green Chemical Engineering Material Framework, University of Texas, Austin, USA, Green Chemistry for Process Engineering, University of Nottingham, England, Industrial and Applied Green Chemistry, University of York, England, Center for Green Chemistry and Green Engineering, Yale University, Greener Education Materials for Chemists, University of Oregon).

Τέλος, αρκετές χημικές βιομηχανίες λαμβάνουν ενεργό δράση στην προώθηση των στόχων της Πράσινης Χημείας στον βιομηχανικό τομέα. Τέτοιες είναι οι Goodrich Corporation, Dow Chemical Company, E.I. DuPont de Nemours, Eastman Kodak Company, κ.λπ.

Επιμέλεια κειμένου: Δημήτριος Γιαννακουδάκης

Comments are closed.
Πράσινη Χημεία - Green Chemistry